را تسبيح بگو » . در سورهء مباركهء واقعه نيز مىفرمايد : « فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ العَظِيمِ ؛ « 1 » تسبيح بگو به اسم پروردگار بزرگت . » تسبيح را به اسم متعلّق كرده است . در اين آيات توجّه به نام خدا است ، نه به خود خدا . نام خدا نيز از مقولهء الفاظ است ؛ يعنى ما تسبيح بگوييم الفاظ را ! « 2 » و در جاى ديگر مىفرمايد : « سَبَّحَ للَّهِ » يا « يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِى السَّمواتِ « 3 » ؛ خدا را تسبيح مىكند هر موجودى كه در عالم وجود است . » اين جا تسبيح براى ذات مقدّس احديّت است . پس مىبينيم كه در جايى از قرآن كريم تسبيح به ذات مقدّس احديّت بسته شده و در جايى ديگر به اسم ذات مقدّس او . در اين جا يك مسئلهء كلامى - كه در عهد ائمهء اطهار عليهم السلام نشأت پيدا كرده بود - مطرح مىشود و آن اين است : آيا اسم عين مسمّى است ؟ تفسير فخر رازى و تفسيرهاى طولانى ديگر به تفصيل وارد اين بحث شده‌اند ، مثلًا وقتى مىگوييم لفظ « فرش » آيا اين عين فرش بوده يا غير آن است ؟ ما مىدانيم كه هيچ‌گاه لفظ نمىتواند خود شىء بشود ، و هيچ وقت لفظ فرش نمىتواند عين فرش بشود ، مَثَل معروفى است كه مىگويد : « از گفتن حلوا دهان شيرين نمىشود » آنچه دهان را شيرين مىكند ، خود حلواست ، بنابراين ، ما نمىتوانيم بگوييم كه اسم عين مسمّى است كه اين غلط فاحشى است . جواب ابتدا مقدّمه‌اى را مطرح مىكنيم كه در منطق بحث شده و در كتاب‌هاى

--> ( 1 ) . واقعه ( 56 ) آيهء 74 . . ( 2 ) . در روايت است كه چون آيهء « فَسَبِّح بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظيم » نازل شد ، رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : اين رادر ركوع قرار دهيد . و از اين رو ، ذكر ركوع اين گونه شد : « سُبحانَ رَبِّىَ الْعظيمِ وَبِحَمْدِه » و وقتى آيهء « سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأعْلى » نازل شد ، پيامبر گرامى فرمود : ذكر سجودتان به حكم اين آيه « سُبحانَ رَبِّىَ الأعلى وَبِحَمْدِهِ » باشد . . ( 3 ) . جمعه ( 62 ) آيهء 1 . .